گزارش هفته استاپ موشن دانشگاه هنر

گرچه ممکن است برای کسانی که در رشته‌هایی غیر از انیمیشن مشغول به تحصیل یا کار هستند تکنیک‌های مختلف ساخت انیمیشن چندان متفاوت از هم یا مهم نباشند، اما تکنیک استاپ موشن حقیقتاً یکی از جذاب‌ترین تکنیک‌های ساخت انیمیشن محسوب می‌شود که تفاوت‌هایی اساسی و چشمگیری با سایر شیوه‌های مرسوم ساخت انیمیشن دارد و امکانات بسیار وسیع و محدودیت‌های خاص خودش را دارد. دانستن درباره ی روند ساخت و پشت‌صحنه‌ی انیمیشن‌های استاپ موشن می تواند لذت دیدن آن‌ها را چندین برابر ‌کند و در آن، چه برای کسانی که از قبل با این شیوه کار آشنایی دارند و یا حتی در آن مشغول به کارند و چه برای کسانی که اولین بار است که با آن مواجه می‌شوند، نکات شگفت‌انگیز و جدیدی برای یادگرفتن وجود دارد. همین نکته انگیزه‌ای شد برای اعضای انجمن علمی انیمیشن دانشگاه هنر تا یک هفته را به بررسی و صحبت درباره ی این تکنیک اختصاص دهند و با اکران فیلم ها و دعوت از متخصصان و فعالان این عرصه، فرصتی برای آشنایی بیشتر با جنبه‌های مختلف این تکنیک برای دوستداران انیمیشن فراهم کنند که با استقبال بسیار علاقه‌مندان نیز روبرو شد.

تکنیک استاپ موشن سابقه‌ای طولانی در صنعت فیلم دارد. ویلیس اوبرین۱ و مهم‌تر از همه ری‌هری‌هاوزن۲ از این شیوه استفاده می کردند. در جریانی جدا، انیماتورها نیز مشغول به تجربه در این تکنیک بودند. بوزتو۳ تجربه‌هایی در آبجکت انیمیشن داشت و لادیسلاس استاروویچ۴ نیز تعداد زیادی انیمیشن با استفاده از حشرات خشک‌شده‌ای که به‌جای دست‌وپاهایشان از سیم استفاده‌شده بود ساخت، که به‌عنوان اولین نمونه‌های پاپت انیمیشن (انیمیشن عروسکی) شناخته می‌شوند.

برای افتتاحیه ی هفته ی استاپ موشن نیز فیلم «انتقام مرد فیلم‌بردار» از همین مجموعه آثار انتخاب شد. پس از نمایش این فیلم مهمانان دعوت به دیدن پشت‌صحنه‌های مفصل فیلم «غول های جعبه‌ای» ساخته ی استودیو لایکا شدند. انیمیشن عروسکی امروزه شکل متفاوتی نسبت به گذشته پیدا کرده است. استودیوی لایکا با ساخت فیلم های شاخصی مثل کرولاین، پارانورمن، غول های جعبه ای و کوبو و دوتار، تصویری شگفت انگیز از توانایی این تکنیک نشان داده است.

در یکی از برنامه‌های این هفته در روز دوشنبه، یان‌ماس که از زمان تولید فیلم کرولاین تا امروز در استودیوی لایکا مشغول به کار بوده و در تمام پروژه های این استودیو مشارکت داشته است، درباره ی روش‌هایی که انیماتورهای این استودیو برای انیمیت هر چه نرمتر و واقعگرایانه تر استفاده می کنند توضیح داد. دو روز دیگر نیز به نمایش پشت‌صحنه‌های مجموعه ی انیمیشنی «والاس و گرومیت» محصول استودیوی آردمن و «کابوس شب کریسمس» و «عروس مرده» تیم برتون اختصاص یافت تا مخاطبان با شیوه های مختلفی که در هر استودیو انجام می‌شود آشنا شوند.

دو مهمان روز افتتاحیه آقایان سروش دیانتی و عقیل حسینیان بودند. سروش دیانتی که استاپ موشن را تحت آموزش استاد عبدالله علیمراد آغاز کرده است، برای همکاری در ساخت تیزرهای تبلیغاتی انیمیشنی بانک شهر شناخته می‌شود. صحبت های او پیرامون تنوع تولید در استاپ موشن‌های تبلیغاتی بود و از چالش ها و یافتن راه‌حل برای مشکلاتی مثل کنترل نور شمع ها و دودی که از خاموش کردن تعداد زیادی شمع در هر فریم برای تیزر شمع های بانک شهر ایجاد می‌شد و مشکلات کار کردن با ست بزرگ، دست‌وپنجه نرم کردن با محدودیت زمانی، ساخت آرماتورهای ارزان و سبک برای عروسک های جمعیت، نورپردازی، دوربین و … صحبت کرد.

عقیل حسینیان نیز که برای تجربیات مختلف و ماجراجویی هایش در استاپ موشن شناخته می‌شود، صحبت هایش را با نمایش اولین اثر استاپ موشن خود شروع کرد و با نمایش تک‌تک آثاری که پس‌ازآن ساخته است، درباره ی هرکدام به‌صورت جداگانه توضیحاتی ارائه داد. به‌عنوان مثال می‌توان به تجربه ی اخیرش در ساخت موزیک ویدیوی «خوشحالم» با صدای سیروان خسروی اشاره کرد. چگونگی کار با نور طبیعی، عکس‌برداری در شب، انتقال دکور از استودیو به پارک و تلاش برای رسیدن به یک موزیک ویدیوی جالب توجه، بخشی از تجربیاتی بودند که حسینیان در مورد این کار با مخاطبان در میان گذاشت. یکی دیگر از تجربیات اخیر حسینیان ساخت «قصر دل‌افروز» در فضای باغ ملی دانشگاه هنر بود.

حسینیان در مورد روند شکل‌گیری این ایده از ابتدای ورودش به دانشگاه هنر، یافتن بافتهای تکرارشونده و عکاسی از آن‌ها و استفاده از موسیقی توضیحات بسیار جالبی ارائه داد.این رویداد با نمایش دو مستند از ابراهیم فروزش درباره ی استاپ موشن، پخش مصاحبه های ویدیویی اختصاصی انجمن با یان ماس، آدام وایرلس و رابرت سوا همراه با توضیحات دبیر علمی این رویداد، سرکار خانم اثنی عشری و صحبت های نگاره حلیمی و امین ملکیان ادامه یافت. حلیمی و ملکیان که سالهاست در زمینه‌ی ساخت استاپ موشن فعال‌اند نیز با نمایش آثار خود و ارائه ی توضیحاتی درباره ی ساخت هرکدام، تجربیات خود را در اختیار شنوندگان قراردادند. یکی از نکات جالب‌توجه در این نشست، به اشتراک‌گذاری تجربه ی ساخت یک انیمیشن خمیری در فضای باز کوهستانی بود.

حلیمی هنگام ساخت این کار به دلیل داشتن دغدغه های پیشین در هنرهای تجسمی و نقاشی، بیشتر به دنبال نشان دادن خلوص رنگ های خمیر در طبیعت و کار با نور طبیعی بود و باید با مشکلات فنی مثل سخت شدن خمیر در سرمای هوا، استفاده از وسایل الکترونیکی در فضای باز و پاک کردن آشغال هایی که مردم در طبیعت ریخته بودند دست‌وپنجه نرم می‌کرد. ملکیان نیز که در کنار انیمیشن به‌صورت حرفه ای مجسمه‌سازی می‌کند از تجربه ی انیمیت کردن یکی از مجسمه‌هایش به نام «۱۲ فریم بر ثانیه» که بر اساس عکس‌های مایبریج ساخته‌شده بود صحبت کرد. او همچنین تجربیات و آموخته هایش درزمینه‌ی نورپردازی و عکس‌برداری در فضای بسته به‌طوری که شفافیت، درخشش و خلوص رنگ ها حفظ شود صحبت کرد. در آخر و پس از نمایش فیلم «حوض نقاشی» و توضیح روش متحرک‌سازی مورف هایی که در این انیمیشن ساخته بودند، روز دوم این رویداد نیز به پایان رسید.

در آخرین روز رویداد، سرکار خانم دکتر فاطمه حسینی شکیب، استاد گروه انیمیشن دانشگاه هنر و سمیه خاکشور سخنرانی خود را با عنوان «استاپ موشن، بنیان خلاقیت و تجربه‌گرایی در انیمیشن» ایراد کردند. در این رویداد از امکانات منحصربه‌فردی که تکنیک استاپ موشن در اختیار هنرمند برای تجربه‌گرایی قرار می‌دهد گفتند. سپس از گرایش‌های مختلف موجود در انیمیشن استاپ موشن تجربی، از مک لارن تا امروز صحبت کردند و تعدادی از آثار مهم و جالب تجربی را نمایش دادند.

بعدازآن نوبت به نشست نقد و بررسی انیمیشن های کیمیاگر و سوزنبان با حضور مهدی خرمیان و حمید محمدی رسید. در این نشست پس از نمایش این دو اثر، خرمیان و محمدی درباره ی پیشرفت تکنیکی و تجربیاتی که در این مسیر کسب‌شده بود صحبت کردند. خرمیان اشاره کرد که برای ثابت نگه‌داشتن عروسک ها از آهنربای صنعتی استفاده می‌کند و به همین دلیل به سراغ ساخت آرماتور با جنسی سبک‌تر رفته است. او همچنین بیان داشت که برای متحرک‌سازی لباس ها از آلومینیوم استفاده کرده است و قطاری که در کار استفاده‌شده است از ۱۸۰ قطعه ی پرینت شده و در دو اندازه ی کوچک و بزرگ برای صحنه‌های دور و نزدیک ساخته‌شده است و در ادامه درباره ی طراحی کاراکترها و سایر نکات حرفه ای کار خود توضیح داد.

درنهایت و برای اختتامیه ی رویداد، ویدیویی اختصاصی از خوان پابلو زاراملا، انیماتور آرژانتینی و سازنده ی آثاری چون لومیناریس و اپرا، پخش شد که در آن زاراملا نیز تجربیات خودش درزمینه‌ی استاپ موشن را در اختیار دانشجویان و علاقه‌مندان حاضر در سالن گذاشت.

نویسنده: آیدا سلیمانی نظری